Otagowano: psychologia

Złość jest częścią naszego życia i trudno sobie wyobrazić, jak funkcjonował by świat bez wyrażania tego uczucia. Problem pojawia się wówczas, kiedy złości nie umiemy okazać w sposób asertywny i rośnie ona w naszym wnętrzu doprowadzając do wielu chorób, bądź do katastrofalnego w skutkach wybuchu, albo kiedy złość zmienia się w agresję.

Trudna sprawa – złość

Złość jest przedmiotem nieustannych analiz, a na jej temat powstało wiele opracowań naukowych. Bywa nazywana uczuciem zdrowym, bądź – przeciwnie – grzesznym (i dlatego należy go za wszelką cenę unikać). Mimo że wśród specjalistów zajmujących się problemem złości pojawiają się sprzed cze opinie, pewne jest, że:

• Złość jest uczuciem naturalnym, normalnym, ludzkim,
• Złość nie jest stylem zachowania,
• Chroniczna złość stanowi zagrożenie dla osoby ją odczuwającej i dla otoczenia,
• Powinniśmy nauczyć się rozpraszać złość zanim się ona nasili,
• Wyrażanie złości powinno być skuteczne, tj. jej okazywanie powinno służyć rozwiązaniu problemów a nie zemście.

Pracując nad złością należy sprostować kilka mylnych przekonań jej dotyczących. Po pierwsze złość nie jest zachowaniem, ale uczuciem. Mylenie tych dwóch pojęć utrudnia skuteczne radzenie sobie z tą naturalną ludzką emocją. Każdy wpada w złość – musisz to zrozumieć! Niektórzy jednak nauczyli się doskonale radzić z tym uczuciem, albo tak kontrolują siebie, że nie okazują jej otwarcie.

Drugi mit, który należy obalić, to przekonanie o wartości uwalniania tego uczucia. Tymczasem współczesne badania wskazują, że uczenie się środków wyrażania złości poprzez krzyk, tupanie itp., tylko wzmacnia to uczucie i koduje sposób transformowanie negatywnych uczuć w agresję. Fizyczne wyrażanie wrogości, złości, nie przybliża nas do rozwiązania problemu. Co więcej, uczucia złości wcale nie zostają uwolnione poprzez tłuczenie talerzy czy bicie poduszki, a jedynie uczymy się sposobu agresywnego radzenia sobie ze złością.

Asertywność mylnie kojarzona jest z agresją i siłą, przypisywaną mężczyznom. To oni mają demonstrować swoją męskość, nie uginać się pod presją, być zawsze i wszędzie w gotowości bojowej. Tymczasem mężczyzna też może być asertywny, czyli utrzymywać równorzędne relacje, bez górowania i poniżania innych, ale i bez uczucia własnej słabości.

Mężczyzna i asertywność

Zadaniem mężczyzny zawsze był podbój, utrzymanie rodziny, walka o zapewnienie bytu. Zmieniły się jednak czasy i warunki, a postawa macho i despoty nie sprawdza się już we współczesnym społeczeństwie. Zbyt długo funkcjonował stereotyp mężczyzny – myśliwego, który ma za zadanie chronić i zaopatrywać rodzinę, który ma być twardy i nie okazywać emocji. Tak pojmowana rola męska zachęcała nie tyle do asertywności co do agresji. Rywalizacja, nastawienie na cel i dążenie do bycia najlepszym – takie postawy i wartości wpaja się nawet dziś męskim potomkom dużo częściej, niż to ma miejsce w przypadku dziewczynek.

Jednak coraz częściej, ci mężczyźni wychowani w kulcie genów XY, zaczynają dostrzegać swoje braki w zakresie komunikacji interpersonalnej. Tymczasem dzięki asertywności mężczyźni mogą wybierać postawy, które chcą przyjąć w zgodzie z sobą, a nie narzuconymi wzorcami. Tym samym wielu przedstawicieli płci męskiej odrzuciło agresywne stereotyp samca na rzecz zrównoważonego trybu życia.

Już w latach 70. można było zaobserwować zmiany w społecznym rozumieniu roli mężczyzny. Pojawił się model osobnika, który  jest energiczny, ale nie natarczywy, pewny siebie, ale nie arogancki, stanowczy, ale dążący do równości w relacjach. Model ten funkcjonuje do dziś i jest przyjmowany przez coraz większą grupę mężczyzn. Asertywny mężczyzna ceni sobie relację z ważnymi dla niego osobami. Dobrze się czuje sam ze sobą, więc nie musi nikogo poniżać, aby się dowartościować. Asertywny mężczyzna to po prostu mężczyzna świadomy swoich słabych i mocnych stron, wrażliwy na potrzeby innych, uczciwy, ale nie pozwalający pomniejszać swojej roli w społeczeństwie.

Od wielu lat naukowcy szukają skutecznych sposobów na zwiększenie naszej efektywności. Kluczem do odkrycia tajemnicy, jest poznanie funkcjonowania naszego mózgu i wykorzystanie tkwiącego w nim potencjału. Jest to możliwe dzięki wykorzystaniu map myśli.

Co wiemy o mózgu?

O ludzkim mózgu wciąż wiemy bardzo mało. Mimo że już od starożytności był obiektem obserwacji  i badań filozofów, a następnie – naukowców, to wciąż pozostaje dla nas zagadką. Można być jednak pewnym kilku kwestii. Przede wszystkim tego, że mózg składa się z około biliona komórek nerwowych, a każda z nich ma zdolność przekazywania informacji w procesie myślenia. Mózg składa się z dwóch połączonych ze sobą półkul – lewej i prawej, a każda z nich pełni inne funkcje w procesie myślenia. Prawa półkula jest odpowiedzialna za wyobraźnie, przestrzenność, barwy, syntezę i ogół. Lewa półkula odpowiada zaś za słowa, logikę, liniowość i analizę. Pewne jest też, że im więcej zmysłów zostanie zaangażowanych w procesie przekazywania danej informacji, tym zostanie ona zapamiętana na dłużej. I analogicznie – im bardziej twórcze jest nasze podejście do zapisywania informacji, tym większą mamy pewność, że nasz umysł łatwiej je odświeży i przywoła w odpowiednim momencie.

Czym są mapy myśli?

Zapisywanie informacji w tradycyjny, liniowy sposób, ogranicza twórczy potencjał naszego umysłu. Dzieje się tak dlatego, że wykorzystujemy wówczas twórczy potencjał tylko jednej półkuli  – lewej. Tymczasem wystarczy włączyć w proces zapamiętywania półkulę prawą, aby nasz system przetwarzania informacji okazał się o wiele bardziej sprawny. Jest to możliwe dzięki mapom myśli, tj. koncepcji stworzonej przez Tony`ego Buzana. Zgłębiał on zagadnienia związane z psychologią, semantyką, neuropsychologią oraz neurolingwistyką, a także kwestie dotyczące zapamiętywania i twórczego myślenia. Doszedł on do wniosku, że dzięki synergicznemu połączeniu wszystkich ludzkich zmysłów i funkcji mózgu może podnieść wydajność umysłu.

Mapa myśli jest zatem „językiem naszego umysłu”. Wykorzystuje jego naturalną cechę, jaką jest umiejętność tworzenia oraz wykorzystywania skojarzeń.

Często jest tak, że wyrażamy nasze opinie w sposób ogólny, przypisując nasze postawy czy zachowania również innym osobom. Często też wyrażamy negatywne opinie o danej osobie, zamiast odnieść się tylko do jej zachowania i emocji, które to zachowanie w nas wzbudza. Jak zatem usprawnić swoją komunikację dzięki komunikatom „ja”?

Co to jest komunikat „Ja”

Komunikat „Ja” to pojęcie w psychologii, które odnosi się do sposobu komunikacji, w którym osoba wyraża swoje uczucia, przekonania, potrzeby i prośby, koncentrując się na sobie, a nie na ocenie czy krytykowaniu rozmówcy. Ta forma komunikacji została szeroko rozpropagowana przez psychologa Thomasa Gordona i innych praktyków w zakresie komunikacji i psychologii relacji międzyludzkich.

Komunikaty „Ja” są kluczowe w asertywnej komunikacji i pomagają w budowaniu zdrowych relacji, ponieważ pozwalają osobie mówiącej na wyrażenie własnych uczuć i myśli bez wywoływania obrony u słuchacza. Na przykład, zamiast mówić „Zawsze zostawiasz bałagan”, można powiedzieć „Czuję się zignorowany, gdy po sobie nie sprzątasz”. Taka forma komunikacji pomaga w skupieniu się na rozwiązaniu problemu, zamiast przypisywania winy.

Komunikaty „Ja” są szczególnie przydatne w sytuacjach konfliktowych, gdzie emocje są wysokie i łatwo jest przekształcić dyskusję w kłótnię. Poprzez używanie komunikatów „Ja”, osoby mogą wyrażać swoje uczucia i potrzeby bez eskalacji napięcia. To również skuteczne narzędzie w negocjacjach i mediacjach, gdzie ważne jest, aby każda ze stron mogła otwarcie wyrazić, co jest dla niej ważne.

Zastosowanie komunikatów „Ja” wymaga pewnej świadomości i umiejętności. Ważne jest, aby osoba była szczera w wyrażaniu swoich uczuć i jednocześnie empatyczna wobec uczuć rozmówcy. Komunikat taki powinien zawierać opis sytuacji, wyrażenie uczucia, wyjaśnienie przyczyny tego uczucia oraz jasne określenie potrzeb lub prośby.

Mów o swoich emocjach

Istotnym elementem w pracy nad asertywną postawą, jest komunikat „ja” – odnoszenie się w wypowiedziach do swojego „ja” i przyjmowanie „ja”, jako podstawy naszej komunikacji. Owo „ja” jest przyjmowane jako baza pozwalająca na uczciwą i asertywną komunikację, na łagodzenie konfliktów i naprawianie relacji. I choć początkowo konieczna będzie kontrola nad formułowanymi wypowiedziami, to w efekcie unikniemy nieustannego wygłaszania cudzych myśli, stereotypów czy krzywdzących sądów. Komunikacja oparta na wypowiedzi „ja”, dotyczy bowiem naszych uczuć, emocji oraz przemyśleń.

Sposób wypowiedzi z wykorzystaniem komunikatu „ja” pozwala w sposób konstruktywny prowadzić rozmowę, nawet pomimo silnych emocji, jakie mogą się pojawić. Jest to rezultatem specyficznego zachowania, tak charakterystycznego dla zachowań asertywnych. Najważniejszymi elementami komunikatu „ja”, są: uczucia, obserwacje, przemyślenia; potrzeby.

Schemat wypowiedzi uwzględniającej komunikat „ja” wykorzystuje następujący wzór:

Ja czuję………………………………. (EMOCJE, UCZUCIA)

kiedy ………………………………. (WARUNKI, SYTUACJA, KONTEKST)

ponieważ ………………………………. (KONSEKWENCJE ZAISTNIAŁEJ SYTUACJI)

wolałabym……………………………….(PRAGNIENIA, WARUNKI, SYTUACJE, KONTEKST)

Komunikat „ja” mógłby zatem brzmieć:

Ja czuję się źle, kiedy drwisz ze mnie podczas wizyty u twoich znajomych. Ponieważ wówczas złoszczę się na ciebie i obrażam się, wolałabym, żebyś nie opowiadał dowcipów o mojej osobie.

Dlaczego komunikacja jest taka ważna? Ponieważ to właśnie dzięki niej zyskujemy wiadomość o innych ludziach, możemy wymieniać się informacjami i emocjami. Od naszych umiejętności w tym zakresie zależy nasz sukces bądź porażka, zadowolenie z życia prywatnego czy zawodowego.

Co to jest komunikacja interpersonalna?

Słowo komunikacja pochodzi z języka łacińskie communicatio, czyli „wymiana, łączność, rozmowa”. Komunikacja jest zatem rozmową, ale nie tylko. Komunikacją jest także mimika czy gesty, a porozumiewanie się nie jest ograniczone do racjonalnych form wyrazu.

Komunikacja interpersonalna jest natomiast procesem, w którym ważne jest dążenie do dzielenia się różnymi znaczeniami za pośrednictwem symboli. W kontekście komunikacji, należy wyróżnić trzy podstawowe zasady:

• komunikacja dotycząca ludzi wymaga zrozumienia wzajemnych stosunków pomiędzy ludźmi,
• komunikacja posługująca się znaczeniami wymaga ścisłego określenia terminów i pojęć, aby były one zrozumiałe dla uczestników przekazu,
• komunikacja jest związana z różnymi symbolami zaś mowa, słowo pisane, postawa i ruchy ciała, mimika i ruchy oczu, kontakt wzrokowy, głos, dźwięki parajęzykowe, kontakt i dystans fizyczny, cechy wyglądu fizycznego, ubranie itp., mogą obrazować myśl, które mają przekazać.

Komunikacja interpersonalna a wymiana informacji

Komunikacja interpersonalna jest nieustannie zachodzącym procesem wymiany informacji, poprzez róże kanały przekazu, należące zarówno do komunikacji werbalnej, jak i niewerbalnej. By można było mówić o pełnym procesie, konieczna jest określona sekwencja działań, tj.: myśl pojawiająca się u nadawcy komunikatu, która następnie jest kodowana („ubierana” w słowa) i wypowiadana. W dalszej kolejności dochodzi do jej odebrania, zaś odbiorca przetwarza ją. Cykl ten kończy sprzężenie zwrotne, czyli informacja zwrotna.

W dzisiejszych czasach wiele się mówi o przywództwie, a jednak potrafimy wskazać niewielu ludzi zdolnych porywać tłumy; nie kierować  nimi, a przewodzić. Kim zatem jest (i kim nie jest) współczesny przywódca? Jakie posiada cechy?

Przywództwo to więcej niż kierowanie

W każdej organizacji inwencja i energia osoby zarządzającej ludźmi to jej największy kapitał służący funkcjonowaniu firmy i jej rozwojowi. Jeśli jednak menedżer chce się stać prawdziwym przywódcą, musi doskonalić zarówno atuty firmy jak i własne, dążyć do samorozwoju, a także do ulepszania metod pracy oraz sposobów postępowania z ludźmi. Przewodzenie oznacza bowiem poszukiwanie równowagi pomiędzy motywacją jednostki, a wydajnością wspólnej pracy.

Wychodzenie naprzeciw drugiemu człowiekowi, prośby o sugestie i opinie, reagowanie w pozytywny sposób, zaangażowanie i monitorowanie swoich postępów – to wszystko zadania stojące przed przywódcą. Przywódca, jako osoba posiadająca pomysły, przejawiająca inicjatywę oraz wykazująca ekspansję organizacyjną i ekonomiczną, musi pociągać za sobą innych oraz tworzyć wokół swoich pomysłów grupę pracowników, równie jak on zaangażowaną w ich realizację.

Wymiary przywództwa

W kontekście przywództwa można wymienić cztery jego wymiary, a mianowicie:

• wspieranie (tj. działanie sprzyjające wzrastaniu poczucia własnej wartości u pracowników, dzięki czemu są oni skłonni do tworzenia nowych pomysłów),
• ułatwianie współdziałania (tj. tworzenie klimatu do współdziałania, sprzyjającego osiągnięciu pożądanych wyników pracy zespołu),
• wzbudzanie entuzjazmu pracy dla organizacji (tj. umiejętne formułowanie celów oraz tworzenie klimatu entuzjazmu wokół jego realizacji).
• ułatwianie działań (tj. stosowanie rozwiązań organizacyjnych ułatwiających dostęp do środków realizacji celów).

Ponoć, jak twierdzą R.E.Boyatzis, A.McKee, najlepsi przywódcy są czujni i uważni, pozostają w harmonii z samym sobą, z innymi i z całym otaczającym ich światem. Są wierni swoim przekonaniom, stają w obronie wyznawanych wartości, żyją intensywnie i z pasją.

Do sprawowania władzy potrzebni są ludzie – sprawowanie władzy nad innymi jest możliwe wówczas, kiedy w mniejszym lub większym stopniu pozwalają oni na to. Z czego ta władza wynika i jak sprawić, żeby ludzie chcieli się podporządkować?

Źródła władzy

Władza może wynikać z zaufania i pozytywnego stosunku emocjonalnego wobec przełożonego, nawyku do uznawania i podporządkowywania się dysponującemu władzą, nadziei na zaspokojenie potrzeb koniecznych dla egzystencji, z obawy przed naruszeniem własnych interesów i podniesieniem nieakceptowanych kosztów w przypadku odmowy posłuszeństwa, a także szeregu innych źródeł. Ponadto, źródłem władzy może stać się:

• prywatna własność firmy (firmy rodzinne) –  władza jest tu dziedziczna, przechodzi w układzie pokoleniowym z rodziców na dzieci. O posiadaniu władzy decyduje tu fakt urodzenia w danej rodzinie i dziedziczenie;
• wrodzone atrybuty osobowościowe, tj. wyjątkowe uzdolnienia do kierowania i zjednywania sobie pracowników w celu realizacji własnych koncepcji;
• racjonalne przesłanki, związane z przygotowaniem metodycznym, merytorycznym i specjalistycznym. Poprzez zdobywanie wiedzy i praktyki w sprawowaniu funkcji menedżerskich, zwiększa się efektywność i produktywność podległych pracowników. To źródło jest charakterystyczne dla osób, które dzięki kursom, szkoleniom i praktykom, chcą w przyszłości objąć stanowiska kierownicze.

Sprawowanie władzy polega na tworzeniu sytuacji przymusowych i nęcących. Tworzenie pierwszego rodzaju sytuacji polega na uświadamianiu realnych zagrożeń (np. konsekwencją nie zachowania się w określony sposób są negatywne skutki wynikające z oceny działania). Sytuacja nęcąca natomiast wiąże się z uświadamianiem adresatowi polecenia, że przypadku zachowania się zgodnie z oczekiwaniami sprawującego władzę, suma pozytywnie ocenianych skutków takiego postępowania będzie większa, od sumy negatywnych skutków wykonania zlecenia. Działania nęcące dają zatem szansę na poprawę dotychczasowej sytuacji zawodowej adresata.

Negatywne myśli mają to do siebie, że przytłaczają nas uniemożliwiając działanie i trudno się ich pozbyć.  Zbyt często mamy skłonność do wyobrażania sobie najgorszego, piszemy negatywne scenariusze, które funkcjonują jako samospełniająca się przepowiedni i sabotują nasze działania.

Negatywne myśli

Ludzie często nie osiągają tego, czego chcą, bowiem wyobrażają sobie negatywne konsekwencje porażki. Psycholog, A.Ellis, takie zachowanie określił mianem „katastrofowania” i dowiódł, jak bardzo szkodliwe są takie nieracjonalne przekonania dla naszych planów i dalszego życia. Sugeruje on, że negatywne myśli pojawiają się przed emocjonalnymi reakcjami na określone sytuacje. Przekonania odnoszą się zazwyczaj do sytuacji, w których efekt działania jest obarczony ryzykiem  odrzucenia, strachem czy lękiem przed niesprawiedliwym traktowaniem. Aby pozbyć się katastroficznych myśli, można zastosować kilka strategii i technik, tj.:

• Rozpoznanie i kontrola swoich „automatycznych myśli” – kiedy tylko przyłapiesz się na oddaniu wewnętrznemu dialogowi, powiedz stanowcze „STOP!” negatywnym myślom,
• Rozważanie możliwych wyjaśnień  – przyjrzyj się określonej sytuacji z innego punktu widzenia. Zobacz co się wydarzy, jeśli zmienisz perspektywę, może nawet okazać się, że nie tylko dana sytuacja okaże się mało stresująca, ale będziesz mógł wyciągnąć z niej korzyści,
• Zadaj sobie pytanie: „I co z tego?” – czy problem, który niszczy twoje życie rzeczywiście ma znaczenie? Nawet, jeśli sytuacja rzeczywiście nie jest wesoła, czy za miesiąc, dwa, będzie miało to jakiekolwiek znaczenie? Czy ktoś naprawdę ucierpi?
• Określ swoja nagrodę  – czy za twoje złe samopoczucie bądź katastroficzne myśli otrzymasz nagrodę? Być może problemem nie jest przeszkoda z którą się zmagasz, ale brak uczucia, które sobie rekompensujesz otrzymywanym współczuciem, kiedy wchodzisz w rolę ofiary?
• Wykorzystaj przeszkody, by dowiedzieć się czegoś o sobie  – staraj się dążyć do większej samoświadomości, do poznania swoich celów, marzeń, ale też słabych i silnych stron. Walka z problemem dostarczy ci solidnych fundamentów do pracy nad sobą i może przekonać cię, że dasz sobie radę w życiu!

Często określamy kogoś mianem osoby kompetentnej. Co to jednak dokładnie znaczy? Czego możemy oczekiwać od niej i w jakim zakresie możemy uzyskać od niej pomoc? Jakie cechy posiada osoba kompetentna?

Czym są kompetencje?

Kompetencje to zbiór określonych charakterystyk, które zapewniają ponadprzeciętne rezultaty. W kontekście życia zawodowego, na przykład kompetencje menedżera, obejmują takie umiejętności takich jak zarządzanie zmianą, przywództwo czy bycie innowacyjnym.

Mówiąc o kompetencjach, zazwyczaj używa się dwóch różnych znaczeń tego słowa, a mianowicie:

• zdolność do skutecznej realizacji określonych zadań związanych z pracą lub osiągania pożądanych, wymiernych wyników;
• zdolność realizacji konkretnych wzorców zachowań.

Według Słownika wyrazów obcych, kompetencje to „zakres wiedzy, umiejętności i odpowiedzialności, a także pełnomocnictw i uprawnień, nadany na podstawie kwalifikacji do działania i decydowania oraz wydawania sądów”. Kompetencje to pojęcie szersze niż kwalifikacje, bowiem obejmują one swoim zakresem właściwości człowieka tworzące związek przyczynowo – skutkowy z osiąganymi przez niego wysokimi i/lub ponadprzeciętnymi efektami pracy.

Mówiąc o kompetencjach, często traktuje się je również jako sumę wiedzy i umiejętności oraz sposobów zachowania, niezbędnych do optymalnego realizowania określonych ról. Na kompetencje składają się zatem umiejętności, sprawności oraz wiedza, a także przekonania osoby o potrzebie posługiwania się swoimi umiejętnościami.

Istota kompetencji

Kompetencje to zestaw umiejętności, wiedzy oraz postaw, które pozwalają jednostkom efektywnie wykonywać różne zadania i funkcje w określonych warunkach. Są one kluczowe zarówno w kontekście rozwoju osobistego, jak i profesjonalnego, stanowiąc fundament, na którym budowane są sukcesy zarówno indywidualne, jak i organizacyjne.

Istota kompetencji w środowisku zawodowym

W środowisku zawodowym, kompetencje umożliwiają pracownikom realizację celów firmy oraz osiąganie wysokiej wydajności. Dzięki odpowiednio rozwiniętym kompetencjom, pracownicy mogą lepiej radzić sobie z wyzwaniami, efektywniej rozwiązywać problemy oraz innowacyjnie podchodzić do swoich obowiązków. Organizacje, które inwestują w rozwój kompetencji swoich pracowników, zyskują strategiczną przewagę dzięki poprawie jakości pracy, zwiększeniu motywacji oraz ograniczeniu rotacji pracowniczej.

Istota kompetencji na poziomie osobistym

Na poziomie osobistym, kompetencje wpływają na zdolność jednostki do zarządzania własną karierą, rozwijania się i dostosowywania do zmieniających się warunków życiowych i zawodowych. Kompetencje takie jak umiejętność komunikacji, zarządzanie czasem, kreatywność, czy zdolność do pracy zespołowej są cenione w praktycznie każdym aspekcie życia.

Rozwój kompetencji

Rozwój kompetencji nie jest procesem statycznym, lecz dynamicznym, wymagającym ciągłej oceny i adaptacji. Szybko zmieniający się świat, w którym nowe technologie i globalizacja stale zmieniają krajobraz zawodowy, wymaga od jednostek stałego dokształcania się i aktualizowania swoich umiejętności. Edukacja formalna, szkolenia, warsztaty oraz samokształcenie to tylko niektóre ze sposobów na rozwijanie i utrzymywanie wysokiego poziomu kompetencji.