Kategoria: Psychologia

Stare mądre przysłowie mówi, że jeśli nie wiesz dokąd zmierzasz, to zaprowadzi cię tam każda droga. By dane działanie było efektywne, by droga którą kroczymy była tą właściwa, konieczne jest określenie celu, który wyznacza kierunek, motywuje i pozwala ocenić, jak blisko mety jesteśmy.

Jak określić cel?

Wyznaczane przez nas cele mogą dotyczyć naszego życia osobistego lub zawodowego i zawierać ostateczny rezultat. Na ten długoterminowy cel mogą składać się również cele dotyczące danego problemu, których wyznaczenie pomaga znaleźć rozwiązanie. W środowisku biznesowym celem końcowym może być np. osiągnięcie pozycji lidera na rynku, zostanie dyrektorem, zdobycie kluczowego klienta. Wiele z warunków osiągnięcia tego celu nie zależy od nas, nie możemy ich kontrolować, dlatego nie tracąc go z oczu warto się skupić na celach zadaniowych.

Przykładem takiego celu zadaniowego może być zawarcie w ciągu miesiąca 3 nowych umów. Istotne jest tu określenie poziomu na jakim powinieneś wykonać swoją pracę ze świadomością, że ten poziom ma przybliżyć cię do celu końcowego. Na rezultat założonego celu zadaniowego masz bezpośredni wpływ. Można powiedzieć, że o ile cel końcowy dostarcza ci motywacji i inspiracji, to cele zadaniowe określają szczegóły twojego działania.

Jak wytyczać cele?

Aby cele zadaniowe mogły współgrać z celem końcowym, wspierając go nawet, muszą spełniać założenia modelu S M A R T, czyli być:
• Specific (konkretne);
• Measurable (mierzalne);
• Agreed (uzgodnione);
• Realistic (realne do osiągnięcia);
• Time phased (określone w czasie).

To jednak nie wystarczy! Cele powinny wpasować się również w model P U R E, czyli być:
• Positively stated (mieć pozytywny wydźwięk);
• Understood (zrozumiałe);
• Relevant (istotne);
• Ethical (etyczne);

a także z modelem C L E A R, tj.:
• Challenging (ambitne);
• Legal (legalne);
• Environmentally sound (przyjazne dla środowiska);
• Appropriate (właściwe);
• Recorded (udokumentowane).

Cele muszą być również formułowane w pozytywny sposób. Zamiast: „Nie możemy dopuścić, by nasz wydział generował największe koszty” cel powinien zakładać „Obcięcie kosztów o 20 proc. w ciągu kolejnych 6 miesięcy przy zachowaniu dotychczasowego poziomu realizacji zadań”.

Jak ustalić cele w pracy?

Dyrektorzy przedsiębiorstw niestety zbyt często wyznaczają swoje cele w ten sposób, że przedstawiają je jako wymóg i nie dopuszczają w tym zakresie żadnej dyskusji. Ogranicza i odbiera to wenę twórczą tym, którzy mają wyznaczonym celom sprostać, może pojawić się również problem z wydajnością ich pracy. Pracownicy mogą uznać przyjęty cel za nierealny, bądź po prostu z braku samodzielności zabraknie im motywacji do pracy. Mądry menedżer jedyne co może wówczas zrobić, to zaoferować pracownikom choć minimalny wybór, np. samodzielne określenie sposobu wykonania zadania.

Na przeciwnym biegunie stoją dyrektorzy, którzy utrzymują dystans do swoich celów i wręcz zachęcają podwładnych do wyznaczania własnych celów, robienia planów.

Mówiąc o kreowaniu wizerunku, bardzo często mamy na myśli wielkie gwiazdy i ich image bądź firmy, który potrzebują zaistnieć i wyróżnić się na rynku. Zapominamy jednak, że również my sami musimy promować własną markę, choćby po to, by odnieść sukces na polu prywatnym i zawodowym. Jak jednak tego dokonać?

Jak kreować swój wizerunek?

Aby zacząć pracę nad swoim wizerunkiem, przede wszystkim musisz odpowiedzieć sobie, jak chcesz być postrzegany i jakie pragniesz zrobić wrażenie – jest to punkt wyjścia do dalszych działań. Musisz sobie również uzmysłowić, że inteligencja, rozległa wiedza czy doświadczenie nie wystarczają, by dostać wymarzoną pracę czy wygrać konkurs na najlepszy projekt. Istnieje bowiem ścisły związek pomiędzy własnym wizerunkiem a tym, jak otoczenie nas postrzega i jaką wartość w organizacji się nam przypisuje. W toku edukacji czy zdobywania nowych doświadczeń życiowych nie możesz zatem zapomnieć o pracy nad własnym wizerunkiem: spójnym, charakterystycznym i czytelnym.

Co się składa na wizerunek?

Mówiąc o kreowaniu swojego wizerunku, stawiasz siebie w roli produktu. Wyznawane przez ciebie wartości, doświadczenie temperament, osobowość, twoje wady i zalety, twoje motywatory – to wszystko składa się na towar.

Jeśli zaakceptowałeś już ten fakt, musisz określić również cenę za ten produkt. Cena ma opisywać twoją wartość na rynku, tj. wynagrodzenie, honoraria, czy inne korzyści których oczekujesz za wykonywaną pracę. Jeśli jesteś ekspertem, natomiast żądasz stawki dużo niższej niż inni eksperci w branży, to paradoksalnie obniżasz swoją wiarygodność w oczach potencjalnych pracodawców. Dlatego trzymaj rękę na pulsie i śledź wynagrodzenia w twoim sektorze. Kontroluj, czy twoja płaca jest opłacana w należyty sposób.

Produkt potrzebuje również odpowiedniego opakowania. Tak to już jest, że wierzymy w to, co widzimy. Do lamusa możemy posłać powiedzenie, że „nie szata zdobi człowieka”, bowiem jeśli będziesz wyglądał jak profesjonalista, to ludzie będą bardziej skłonni zaufać twoim umiejętnościom. Opakowanie jest bowiem sposobem manifestowania twojej osobowości, a wygląd ma fundamentalne znaczenie w budowaniu kariery. Sposób opakowania i kreacja wizerunku biznesowego są reklamą, której wpływ na odbiorców można porównać z efektem promocyjnym towaru w sklepie.

Co wpływa na wizerunek osoby?

Podstawowym elementem wizerunku jest odpowiednia garderoba, a detale wyglądu wnoszą ogromny wkład w jakość marki. Niekiedy wizerunek pracownika jest ograniczony przez charakter jego pracy – tak jest w przypadku lekarza, pracownika laboratorium, policjanta itd. Gdy pracodawca nie wprowadza szablonu sposobu ubierania się pracowników, istotne jest dobranie stroju do kultury organizacji. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że mowa naszego ubioru zbudowana jest z bazy symboli i znaków. Elementy ubioru już od wieków przekazują informację, a ubrania mogą być potwierdzeniem statusu, świadczyć o indywidualnych preferencjach, a nawet przekonaniach, mogą również maskować różne niedoskonałości.

W biznesie egzamin doskonale zdaje garnitur / kostium, który jest strojem uniwersalnym i może stanowić punkt wyjścia do komponowania różnych zestawów. Informuje on o powadze, szacunku, wewnętrznej dyscyplinie, a także pozwala stworzyć ci spójny i korzystny wizerunek, niezależnie od tego, czy wybierasz się na rozmowę kwalifikacyjną, konferencję prasową czy do klienta.

Co oznacza kreowanie wizerunku?

Garnitur powinien być dopasowany i wygodny, w kolorze szarym, granatowym bądź czarnym. Jeśli chcesz wywrzeć wrażenie osoby poważnej, starszej niż jesteś, postaw na koszulę w jaśniejszych barwach – złamanej bieli, kremu, błękitu, szarości czy lawendy. Mimo że większość mężczyzn wzbrania się przed noszeniem krawata, warto mieć w szafie kilka sztuk. Wybieraj krawaty dyskretne, unikaj kwiatowych wzorów czy awangardy. Neutralne krawaty będą pasowały do wszystkich kolorów koszul. By nie popsuć wrażenia, zadbaj również o buty – czarne, doskonale wypastowane i w dobrym stanie. Buty sportowe, sandały do pracy są wykluczone! Mówiąc o butach, nie można nie poruszyć tematu skarpetek – wyrzuć wszystkie w kolorze białym (chyba, że grasz w tenisa) i zapamiętaj, że do czarnych butów możesz nosić tylko czarne skarpetki.

W przypadku kobiet, warto postawić na kostium, w którym zawsze będziesz wyglądała profesjonalnie. Powinien być wygodny i dopasowany, ze spódnicą bądź spodniami o tradycyjnym kroju. Postaw na kolory niezbyt jasne oraz ciemne: granatowy, szarobrązowy, beżowy – są one uznawane za budzące szacunek. Jeśli do kostiumu zdecydujesz się założyć czółenka, powinny być one wycięte nisko w górnej części stopy (jeśli nosisz spódnicę), bądź wycięte wysoko w przypadku, kiedy nosisz spodnie. Nie zapomnij o rajstopach – noś je nawet w upale (zamieniając ewentualnie na pończochy). Gołe nogi w pracy są nieprofesjonalne!

Pamiętaj, że to, jak wyglądasz jest informacją dla twojego otoczenia i może pomóc ci zbudować wizerunek profesjonalisty, bądź zaprzepaścić twoje wysiłki.

Koncepcja coachingu wywodzi się ze sportu, ale dość szybko ewaluowała, stając się nieodłączną częścią biznesu oraz życia osobistego i rozwoju. Tajemnicze słowo coaching dotyczy zarówno sposobu wykonywania czynności, jak i tego, co się robi. Wymierna korzyści z coachingu są możliwe tylko dzięki wzajemnemu, opartemu na głębokim zrozumieniu związkowi pomiędzy coachem, a osobą coachowaną oraz dzięki stylowi stosowanej komunikacji.

Coaching w kierowaniu ludźmi

Mówi się, że coaching uwalnia ludzki potencjał maksymalizowania własnej efektywności. Osoba coachowaną dowiaduje się różnych rzeczy nie bezpośrednio od coacha, ale poszukuje odpowiedzi w sobie.

W biznesie, coaching jest wykorzystywany najczęściej do :

• motywowania pracowników;
• przydzielania zadań;
• oceniania i analizowania;
• budowania zespołu;
• realizacji zadań;
• rozwoju pracowników.

Wymienione zastosowania to tylko niewielki procent rzeczywistych możliwości sięgnięcia po coaching. Co więcej, coaching jest nie tylko techniką mającą zastosowanie w przypadku wystąpienia określonych okoliczności. To również sposób zarządzania, myślenia, podejścia do ludzi.

Czy coaching to zawód?

W związku z pewnego rodzaju modą na coaching, ale i firmowymi oszczędnościami, często pada pytanie, czy menedżer może być coachem. Teoretycznie wszystko jest możliwe tym niemniej coach musi posiadać pewne cechy osobowości, które nie są wymagana u menadżera. Dobry coach powinien cechować się empatią, czyli umiejętnością współodczuwania uczuć innej osoby oraz bezstronnością, a także otwartością na przyjęcie i zrozumienie odmiennego spojrzenia. Coach będzie również musiał zmierzyć się z nieufnością, zwłaszcza na początku, oraz z oporem przed zmianą.

Uważa się, że każdy coach (nie tylko menedżer) musi być:

• cierpliwy;
• wspierający;
• wykazujący zainteresowanie;
• potrafiący słuchać;
• spostrzegawczy;
• świadomy;
• samokrytyczny;
• uważny i wierny.

W przypadku kierowników, lista ta często jest rozszerzana o: wiedzę, doświadczenie, wiarygodność i autorytet. Coaching idzie jednak w parze z funkcją menedżera, który ma za zadanie osiągać założone cele za pośrednictwem ludzi oraz rozwijać pracowników.

Znając reguły coachingu, kierownicy są w stanie sprawić, że zadania wykonywane są na wyższym poziomie, przy jednoczesnym rozwoju wykonujących je osób.

Czym jest a czym nie jest coaching?

Kluczowym efektem coachingu jest zwiększanie świadomości, możliwe do osiągnięcia dzięki skupionej uwadze, koncentracji i jasności zadań. Świadomość ta łączy w sobie nie tylko komunikację, ale zbieranie i jasne postrzeganie istotnych faktów oraz informacji oraz zdolność do definiowania zadań priorytetowych. Umiejętność ta obejmuje również zrozumienie systemów, ich dynamiki czy powiązań pomiędzy ludźmi oraz rzeczami.

W świadomości zawiera się również wgląd w siebie, czyli samoświadomość (a szczególnie zrozumienie wpływu emocji na naszą percepcję). Dobrze prowadzony coaching pozwala budować u współpracowników i pracowników wiarę w siebie, motywację oraz samo odpowiedzialność za powierzone zadania.

NLP to skrót, który coraz częściej pojawia się w mediach oraz w programach studiów. Co oznacza? Czym jest NLP i jak można wykorzystać go w praktyce?

Co to jest NLP?

NLP czyli programowanie neurolingwistyczne prezentuje nastawienie umysłu oraz sposób bycia w świecie. Jest zespołem wzorców, umiejętności oraz technik, które sprzyjają skutecznemu myśleniu oraz działaniu. Zgodnie z jedną z oficjalnych definicji NLP (ang. Natural language processing) jest to „sztuka i nauka tworzenia indywidualnej doskonałości”. Dlaczego sztuka? Bowiem każdy wnosi do procesu swoją wyjątkowa osobowość oraz styl.

Dlaczego nauka? Bowiem istnieje zarówno metoda, jak i proces odkrywania zasad stosowanych na danym polu przez jednostki wybitne dla osiągnięcia wybitnych rezultatów. Proces ten jest nazywany modelowaniem, zaś wzorce, techniki i umiejętności odkrywane w ten sposób są coraz częściej wykorzystywanie i to nie tylko w biznesie, ale również w poradnictwie życiowym, edukacji czy w rozwoju osobistym.

Dzięki NLP możemy zrozumieć i odwzorować swój własny sukces w taki sposób, aby doświadczać go częściej. Tym samym, jest to sposób odkrywania i rozwijania naszych indywidualnych, naturalnych zdolności. To wydobywanie na powierzchnie tego, co jest w nas najlepsze.

Techniki NLP

NLP posługuje się pojęciami map i filtrów. Mapa stanowi dokonane przez nas uproszczenie świata. Jest ona selektywna, dostarcza pewnych informacji, ale jednocześnie opuszcza inne. Pomimo swoich braków i słabych stron, NLP ciągle stanowi nieocenioną pomoc w poznawani terytorium. To, jaki rodzaj map tworzymy, jest uzależnione od tego co zauważamy i dokąd zmierzamy. Jednak świat jest znacznie barwniejszy, niż posiadane przez nas o nim wyobrażenie. Filtry, które warunkują naszą percepcje, determinują również rodzaj świata w jakim żyjemy.

Filtrem jest nie tylko język jakiego używamy, ale również nasze przekonania. To one sprawiają, że działamy w określony sposób i spostrzegamy pewne rzeczy, natomiast części z nich nie zauważamy.

NLP oferuje jedną z dróg myślenia o sobie oraz o świecie i samo w sobie również jest takim filtrem. Jednak, aby skorzystać z technik NLP wcale nie musimy zmieniać swoich przekonań czy wartości, którymi się w życiu kierujemy. Wystarczy mieć otwarty umysł oraz charakteryzować się ciekawością świata i gotowością do eksperymentowania. Wystarczy bowiem zmienić tylko swoje filtry, by zmieniła się otaczająca nas rzeczywistość!

Ramy behawioralne techniki NLP

Podstawowe filtry NLP są przedstawiane jako ramy behawioralne. Są to inaczej sposoby myślenia o tym, w jaki sposób działamy.

Pierwszy z tych filtrów to orientacja na cel, a nie na problem. Oznacza to odkrywanie pragnień własnych oraz innych ludzi, posiadanych zasobów oraz wykorzystanie ich, by osiągnąć cel.

Drugą ramą jest pytanie „jak?”, a nie „dlaczego?”, bowiem tylko pytania „jak?” dają nam możliwość zrozumienia struktury problemu.

Trzecią ramą jest informacja zwrotna (feedback), pomocna w korekcie zachowań, która jest doskonałą okazją by nauczyć się czegoś nowego, czego wcześniej nie braliśmy pod uwagę.

Czwartą ramą jest rozważaniem istniejących możliwości zamiast konieczności. Patrzymy na to, co chcemy zrobić, na dostępne wybory, a nie na ograniczenia sytuacji. Okazuje się bowiem, że przeszkody i problemy z którymi mamy do czynienia są dużo mniejsze, niż początkowo sądziliśmy.

NLP zaleca także ciekawość i fascynację, a nie założenia. Inną pomocną ideą jest przekonanie, że każdy z nas już posiada, albo jest w stanie stworzyć wewnętrzne zasoby, które są niezbędne do tego, żeby osiągnąć założone cele.

Działanie w taki sposób, jakby sukces był gwarantowany, znacznie zwiększa prawdopodobieństwo jego osiągnięcia!

Wszyscy doskonale wiemy, że reklamy służą temu, by zachęcić nas do zakupu danego produktu. Co więcej, służą również temu, by wykreować w nas potrzebę posiadania. W jaki jednak sposób jest to możliwe? Co sprawia, że po raz kolejny dajemy się sprowokować specjalistom od marketingu?

Na czym polega psychologia reklamy w marketingu

Proces komunikacji reklamowej nie może się obyć bez wykorzystania wiedzy socjologicznej i psychologicznych reguł. Co więcej, mechanizm psychologiczny związany ze sposobem tworzenia oraz przesyłania reklamy decyduje o tym, jak silnie ta reklama będzie oddziaływała na świadomość klientów. Dlatego też, zanim specjaliści od reklamy zaczną wymyślać jej koncepcje, muszą uwzględnić:
• sposób, w jaki zapamiętywane są treści występujące w reklamie,
• warunki, jakie powinien przekaz słowny, fonetyczny i wizualny spełniać, by wywołać zamierzone rezultaty.

Na czym polega efekt pierwszeństwa

Podczas konstruowania przekazu reklamowego szczególnie istotna jest treść składająca się na komunikat reklamowy, a także kolejność następujących po sobie przekazów. Nie tylko kształt przekazu wpływa bowiem na odbiorcę i na jego zdolność do zapamiętywania, ale i kolejność odbieranych informacji.

Przede wszystkim działają tu dwa czynniki, a mianowicie:

• efekt pierwszeństwa;
• efekt świeżości.

Efekt pierwszeństwa polega na tym, że najskuteczniejszy jest zawsze pierwszy użyty argument. Na tę pierwszą informację, która zostaje najszybciej zapamiętana, wskazują nawet reguły uczenia się. Jednak, kiedy wszystkie inne czynniki pozostają bez zmian, to najskuteczniejszy jest ostatni z użytych argumentów (wynika to z efektu świeżości).

Na czym polega efekt świeżości

O tym, który z podanych efektów znajdzie zastosowanie w danym przypadku decyduje czas oddzielający poszczególne komunikaty oraz czas, jaki upływa od końca ostatniego komunikatu do momentu, kiedy odbiorca ma podjąć decyzję.

Znajomość tych zasad pozwala skonstruować następujące wytyczne:

• hamowanie jest największe, kiedy okres pomiędzy dwoma komunikatami jest bardzo krótki. Występuje tu efekt pierwszeństwa, zatem pierwszy komunikat przysłoni pozostałe.
• jeśli odbiorcy przekazu reklamowego musza podjąć decyzję natychmiast po wysłuchaniu komunikatu, to sugerują się tym, co zapamiętali, a zatem pozostaną pod wpływem ostatniego komunikatu (efekt świeżości).

Sposób w jaki przekazujemy informacje ma zatem ogromny wpływ na odbiorcę. Nadawca powinien zawsze o tym pamiętać, rozważając kwestię czasu upływającego pomiędzy poszczególnymi komunikatami oraz chwilą podejmowania decyzji, bowiem odpowiednie wykorzystanie reguł pierwszeństwa i świeżości może zwiększyć skuteczność przekazu reklamowego.

Pracując nad przekazem reklamowym musimy zastanowić się również, kto będzie jego odbiorcą końcowym i czy będzie to pojedyncza osoba, czy grupa osób. Jeśli informacja ma trafić do pojedynczej osoby można zastosować np. reklamę pocztową, w której można zawrzeć dużo więcej szczegółów technicznych (jest bowiem duża szansa, że odbiorca dokładnie się z nimi zapozna).

Co to jest komunikacja masowa?

Bardziej efektywna i tańsza jest komunikacja masowa. Informacje dostarczane tą drogą są jednak uboższe w treść, przekonują o potrzebie dokonania zakupu bez wdawania się z potencjalnym klientem w dyskusję czy bez dokładnego omawiania parametrów technicznych towaru. Komunikat skierowany do masowego odbiorcy charakteryzuje się również tym, że:

• nie ulega przypadkowemu zniekształceniu, choć sam może być dowolnie zmanipulowany. Komunikat masowy ułatwia tworzenie złudzeń iluzji, które łatwo się sprzedają;
• może być powtórzony wielokrotnie i to w tej samej formie. Tym samym angażuje zarówno pamięć krótkotrwałą oraz, dzięki ciągłemu powtarzaniu informacji – długotrwałą.

Przed stworzeniem komunikatu warto dokładnie przemyśleć to, do jakiej grupy docelowej chcemy dotrzeć, na czym dokładnie nam zależy i co chcemy przekazać w reklamie.

Okres późnej dorosłości to jeden z najważniejszych elementów naszego życia. Szczególnie współcześnie, kiedy średnia długość życia ulega znacznemu wydłużeniu, a co za tym idzie rozciągnięciu w czasie podlega właśnie starość. Trzeba tutaj zwrócić uwagę na fakt, że wraz z rosnącą średnią długością życia przesunięciu ulega także granica, od której mówimy o początku starości.

Senior i Psychologia: Zmiany fizyczne i psychiczne

Należy przy tym rozróżnić dwa podstawowe pojęcia. Bowiem starzenie się to proces, któremu podlegamy wszyscy i to już od momentu urodzenia, z punktu widzenia biologii nasz organizm starzeje się już od momentu narodzenia. Natomiast pojęcie starości odnosi się już wprost do wieku danej osoby oraz kondycji jej ciała (Mianowany i wsp., 2004). Tym samym choć starzejemy się przez całe życie, momentu w którym wchodzimy w okres ściśle rozumianej starości bywa różny i zależny od wielu czynników indywidualnych. Niemniej jednak podążając za przyjętym przez Światową Organizację Zdrowia usystematyzowaniem można uznać, że wiek starszy dzieli się na:

• okres pomiędzy 60 a 75 rokiem życia, nazywany wiekiem podeszłym,
• okres pomiędzy 75 a 90 rokiem życia nazywany wiekiem starczym,
• okres po ukończeniu 90 roku życia nazywany wiekiem sędziwym (np. Chodorowski, 2007).

Inny podział zakłada, że starość zaczyna się w wieku sześćdziesięciu lat i dzieli się na starość wczesną, późną i długowieczność (Nowicka, 2006; Szarota, 2002). Przyjmując powyższe rozgraniczenia Organizacja Narodów Zjednoczonych przyjęła, że przekroczenie wieku 65 lat jest równoznaczne z początkiem starości. Jednocześnie uznaje się, że wiek starczy to okres w życiu człowieka, kiedy kończy się jego aktywność zawodowa. Innymi słowy jest to moment przejścia na emeryturę, który w Polsce przypada na wcześniejszy okres tj. pomiędzy 60 a 65 rokiem życia w zależności od płci. Do określenia tego okresu życia, według tego podziału używa się pojęcia „wiek poprodukcyjny” (Brzezińska, 2006; Klonowicz, 1986).

Przyjmuje się, że proces starzenia się może przebiegać w różnych postaciach. Jest to zależne od wielu czynników, na które nie zawsze można mieć wpływ. Można wyróżnić trzy podstawowe typy starzenia się (Kulik i wps., 2011):

• zwyczajne (usual ageing) – pomimo wyraźnie odczuwalnych skutków starzenia się organizmu nie występują żadne dodatkowo schorzenia,
• pomyślne (succesfull ageing) – starzenie przebiega bez wyraźnych strat po stronie wydolności organizmu mówiąc inaczej proces zostaje częściowo spowolniony,
• patologiczne (impaired ageing) – starzenie postępuje szybko i współistnieje z wieloma dodatkowymi schorzeniami.

Osoby wchodzące w okres starości muszą liczyć się z tym, że ich organizmy będą ulegały postępującym procesom znacząco ograniczającym ich samodzielne funkcjonowanie. Dodatkowo sytuacje takie mogą finalnie prowadzić do wystąpienie niepełnosprawności.
Do najczęstszych przyczyn takiego stanu należy wskazać schorzenia, które występują w ramach całych zespołach chorób geriatrycznych. Zalicza się do nich:

• choroby układu krążenia,
• choroby onkologiczne,
• cukrzyca ,
• nietrzymanie moczu i stolca,
• upośledzenia zmysłów słuchu, wzroku,
• zaburzenia upośledzające możliwość przemieszczania się.

Zmiany fizyczne i psychiczne w okresie późnej dorosłości pojawiają się w wielu obszarach. Wraz z wiekiem wrażliwość zmysłów słabnie. Zaczyna się to już około 40 roku życia i dotyczy praktycznie wszystkich zmysłów. Osłabieniu ulega również selektywność uwagi oraz zdolności do jej koncentracji. Czasookres reakcji na bodźce słuchowe i wzrokowe, czas wykonywania czynności prostych jak i złożonych ulega wydłużeniu. W związku z tym uważa się, że spowolnienie czasu reakcji (Birren, 1964; Cavanaugh, 1997) to najpewniejszy i zarazem uniwersalny psychiczny i fizyczny wskaźnik starzenia się. Podążą on równolegle z ogólnym obniżeniem sprawności psychomotorycznej organizmu.

Zmiany biologiczne w wieku senioralnym mają charakter przede wszystkim zmian wstecznych, a ich zalążkiem jest utrata zdolności reprodukcyjnych komórek oraz ich powolna i stopniowa degeneracja. Przyjmuje się, że starzenie się organizmu przebiega na poziomie komórkowym i wyróżnia się dwie kategorie zmian: obniżenie sprawności fizycznej oraz patologię mnogą. Obniżenie sprawności fizycznej prowadzi do ograniczenia aktywności osoby oraz spadku jej wigoru, które w większości przypadków spowodowane są następstwem postępujących chorób wieku późnego (Harwas-Napierała, Trempała, 2000).

Drugim istotnym wskaźnikiem starości biologicznej jest tzw. patologia mnoga (Harwas-Napierała, Trempała, 2000), która charakteryzuje się występowaniem kilku schorzeń równocześnie u tej samej osoby. Spowodowane jest to przede wszystkim przewagą procesów katabolicznych nad procesami metabolicznymi. I tak, wg badań, u 80-85% ludzi po 60 roku życia występuje co najmniej jedno schorzenie (z reguły przewlekłe), u 30% pacjentów stwierdza się istotne pogorszenie słuchu (częściej notuje się u kobiet niż u mężczyzn), u 20% upośledzenie wzroku (Krzymiński, 1993).

Zmiany psychiczne w okresie późnej dorosłości są następstwem zmian w strukturze mózgu polegających przede wszystkim na redukcji masy mózgu, która spowodowana jest stopniowym ubytkiem wody z wnętrza neuronów, utratą istoty szarej oraz przerzedzeniem sieci dendrytycznej. Pojawienie się symptomów starzenia pociąga za sobą wydłużenie czasu reakcji co jest następstwem spowolnienia przewodzenia synaptycznego postępującego wraz z wiekiem. Trudności pojawiają się zarówno w procesach kodowania oraz odkodowywania. Innym obserwowanym zjawiskiem jest spowolnienie sytemu nerwowego oraz utrata pamięci operacyjnej, która następuje na poziomie centralnego układu nerwowego. Zmianie – rozpadowi, wraz z wiekiem, ulegają funkcje inteligencji wrodzonej – płynnej. Szansę rozwoju umysłowego u seniorów kształtuje za to wiedza ekspercka, specjalistyczna oraz inteligencja skrystalizowana, która wzrasta wraz z wiekiem lub utrzymuje się na stałym poziomie.
Na sprawność intelektualną seniora ma również wpływ dotychczasowa aktywność jednostki oraz faza starości (Cavanaugh, 1997; Marcinek, 2007). Ludzie starsi częściej również stosują myślenie kontekstualno-dialektyczne (Harwas-Napierała, Trempała, 2000). Oczywiście zmiany w okresie późnej dorosłości nie ograniczają się do obszaru fizycznego i psychicznego, ale dotyczą również osobowości.

W okresie późnej dorosłości następuje wiele zmian dotyczących funkcjonowania poznawczego i osobowościowego  (Cavanaugh, 1997; Marcinek, 2007). Doświadczanie starości dla części osób może być szczególnie trudne. Może być to spowodowane przyczynami obiektywnymi takimi jak: brak rodziny, choroba czy ciężka sytuacja materialna, najczęściej jednak wynika to z własnych przekonań jednostki na temat świata i ludzi (Hill, 2010). Wśród czynników, które uważa się za wpływające niekorzystnie na przeżywanie starości wymienia się: wysoką neurotyczność, niską ekstrawersję, niską sumienność oraz sztywność (Finogenow, 2013).  Ta ostatnia według Ellisa (1987) jest największą barierą uniemożliwiającą osiągnięcie zdrowia psychicznego. Utrudnia ona radzenie sobie z nieuchronnymi zmianami zachodzącymi w życiu, uniemożliwia odrzucenie irracjonalnych i utrudniających adaptację przekonań, sprzyja powielaniu tych samych błędów.

Również pesymistyczne nastawienie utrudnia pozytywne spojrzenie na swoja przyszłość. Pesymizm sprawia, że osoba nie dostrzega pozytywów, ma trudności z nawiązywaniem i podtrzymywaniem bliskich relacji, jak również kształtuje poczucie niemocy pojawiające się wobec rożnych zdarzeń losowych. Utrudnia on również powrót do zdrowia i wiąże się z gorszymi wskaźnikami zdrowia psychicznego i fizycznego.  Ludzie starsi (Hill, 2010) maja również tendencje do wyolbrzymiania lub zniekształcania wydarzeń ze swojej przeszłości co bezpośrednio wpływa na przeżywanie teraźniejszości oraz myśli na temat przyszłości.

Dokładnie określenie zachowań osób starszych wobec ich starości zostało wykonane przez D.B Bromley’a, który wyróżnił pięć podstawowych postaw (Bromley, 1969; Steuden, 2012; Szatur-Jaworska, 2006; Szarota, 2004):

• konstruktywna – jest to postawa z zasady pozytywna, która sprawia, że seniorzy starają się wykorzystać zalety wieku dojrzałego i poświęcają czas na bliższe kontakty z otoczeniem i najbliższą rodziną. Osoby o takiej postawie najczęściej uczestniczą w wolontariacie i szeregu akcjach społecznych,
• postawa zależności – jest to postawa raczej negatywna, oparta na roszczeniowym oczekiwaniu opieki ze strony najbliższych niezależnie od stosunkowo dobrej kondycji psychofizycznej. Osoba o takim usposobienie cechuje się znikomą aktywnością społeczną i brakiem chęci do wspierania swoich najbliższych. Co ciekawe można stwierdzić, że taka postawa jest dominująca pośród polskich seniorów (Kijak i Szarota, 2014). Pokazuje to szereg badań, z których wynika, że Polscy seniorzy niechętnie poszerzają swoją edukację, rzadko korzystają z nowoczesnych technologii czy w końcu nie wyrażają chęci uczestniczenia w życiu społecznym,
• postawa obronna – seniorzy o takim usposobieniu wyrażają brak woli otrzymywania pomocy ze strony kogokolwiek, pomimo swojego złego stanu zdrowia,
• wrogość i autodestrukcja – osoby o takiej postawie cechują się brakiem zaufania, a nawet skrajną podejrzliwością wobec osób trzecich w tym także swoich bliskich.
  W skrajnym przypadku prowadzi to do zachowań autodestrukcyjnych.